خط سوم

باب برزویه ی طبیب در کلیله و دمنه باب پراهمیتی است. برزویه که

در دوره ای از زندگی خود درد دین دارد، حقیقت ادیان را مورد جستجو

 قرار می دهد. نزد بزرگان هر دین می شتابد، سخنان آنان را می شنود

 و در می یابد که هیچ یک از آنان در بند حقیقت نیست. هر کس دین خود

 را بر حق و دین دیگران را باطل می شمارد. دلیل برحق بودن و باطل بودن

 هم روشن نیست.

او که با خرد خود به عیارسنجی حقیقت پرداخته به جان می آید و در طلب

 راه چاره به این نتیجه می رسد که از هر دین گوهرش را بردارد و پوستش

را دور بیندازد. بدینسان درد دین برزویه با عقلانیت پیوند می خورد و اگر او را

 نماینده ی روشنفکری دوره ی ساسانی فرض کنیم-گفته می شود باب

 برزویه در کلیله در واقع اثر قلم و افکار ابن مقفع مترجم  کلیله به

عربی است – خردورزی چیزی است که روشنفکری آن دوران بدان دست

یافته بوده است. شگفتا که این دین عقلانیت یافته، شباهت تام و تمامی

دارد به افکاری که امروز روشنفکری دینی ایران به نوعی دست به گریبان

آن است.